सिरियाको उत्तरी क्षेत्र अफ्रिनमा विस्थापनपछि घर फर्किएका किसान जैतुन खेतीमार्फत आफ्नो जीविकोपार्जन पुनःस्थापित गर्ने प्रयासमा जुटेका छन् । तर इन्धन, मल तथा कृषि सामग्रीको बढ्दो मूल्यले उनीहरूको प्रयास कठिन बनेको छ । वर्षौंपछि आफ्नो जमिनमा फर्किएका किसान अहिले जैतुन टिप्ने, फल छुट्याउने र तेल उत्पादनका लागि तयारी गर्ने काममा व्यस्त छन् । उनीहरूमध्ये ओराइ अरेफ नासो पनि एक हुन् । करिव १० महिनाअघि उत्तरपूर्वी प्रान्त हसाकाबाट फर्किएका नासोले आफ्नो परिवारको जैतुनका रूख वर्षौंसम्म उचित हेरचाह नपाउँदा कमजोर अवस्थामा पाएका थिए । उनकाअनुसार अफ्रिनका बासिन्दाका लागि जैतुन खेती आम्दानीको प्रमुख स्रोत हो । आफ्नो भूमि, क्षेत्र र जैतुनका रूखमा फर्कन पाउँदा आफूहरू खुसी भए पनि खेतीलाई पुरानै अवस्थामा फर्काउन कठिन भइरहेको उनले बताए । सन् २०१८ मा सिरियामा द्वन्द्व चर्किएपछि उत्तरी अलेप्पो प्रान्तको कुर्द समुदायको बाहुल्य रहेको अफ्रिन क्षेत्रबाट ठूलो सङ्ख्यामा मानिस विस्थापित भएका थिए । त्यसका कारण धेरै किसान वर्षौंसम्म आफ्नो जमिनबाट टाढा रहन बाध्य भए । नियमित हेरचाह नपाउँदा जैतुनका बगैँचाको उत्पादन क्षमता प्रभावित भयो । नासोकाअनुसार घर फर्किएपछि रूखको हेरचाहमा निरन्तर लागे पनि पहिलेको जस्तो स्याहार गर्न सकेका छैनन् । डिजेल, मल र अन्य कृषि सामग्रीको मूल्य महँगो हुँदा खेती सुधार्न समस्या भएको उनले बताए । कृषि इन्जिनियर तथा जैतुन किसान अब्दुलरहमान आइबोले पनि किसानको उत्पादन बढाउने र रूखको राम्रो हेरचाह गर्ने चाहना रहे पनि कमजोर आर्थिक अवस्थाले बाधा पु¥याएको बताए । किसानलाई आवश्यक मल तथा कृषि सामग्री उपलब्ध गराउन सरकार र विभिन्न संस्थाले सहयोग गरेमा अवस्था सुधार हुन सक्ने उनको भनाइ छ ।
यद्यपि, अलेप्पो क्षेत्रमा जैतुन उत्पादनमा सुधारका सङ्केत देखिएका छन् । अलेप्पोको कृषि तथा कृषि सुधार निर्देशनालयअन्तर्गत जैतुन शाखाका प्रमुख इलियास समानकाअनुसार यस सिजनमा जैतुन उत्पादन करिव दुई लाख २५ हजार मेट्रिक टन पुग्ने प्रारम्भिक अनुमान छ । गत वर्ष उत्पादन एक लाख ९८ हजार मेट्रिक टन थियो ।
समानले यस वर्षको उत्पादन वृद्धिमा वर्षा बढ्नुले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताए । तर सिँचाइका लागि पानीको अभाव र कृषि सामग्रीको उच्च मूल्य अझै चुनौतीका रूपमा रहेको उनले उल्लेख गरे । उनकाअनुसार अलेप्पोको कुल जैतुन उत्पादनमा अफ्रिन क्षेत्रको हिस्सा करिब ४८ प्रतिशत छ । विस्थापित जमिनधनीहरू फर्किन थालेपछि खेतीपाती र जैतुनको तेल निकाल्ने उद्योगसमेत पुनः सञ्चालन हुन थालेका छन् । केही क्षेत्रमा जैतुन र पिस्ता खेती विस्तार गर्ने काम पनि भइरहेको उनले बताए ।
तर, उत्पादन बढ्दैमा किसानको आम्दानी पनि बढेको छैन । नासोकाअनुसार यस सिजनमा एक टिन जैतुनको तेलको मूल्य करिव ५० देखि ६० अमेरिकी डलर छ । विगतका वर्षमा यसको मूल्य करिब १०० डलर वा त्यसभन्दा बढी हुने गरेको थियो ।
तेलको मूल्य घटेको तर इन्धन, मल र मजदुरको ज्याला महँगो रहेकाले किसानको आम्दानी खुम्चिएको छ । कामदारलाई दैनिक ज्याला दिनसमेत कठिन भइरहेको नासोले बताए । किसानले खेतीलाई पुनर्जीवित गर्न सरकारी तथा संस्थागत सहयोगको अपेक्षा गरेका छन् । नासो आफ्नो परिवारको जैतुन बगैँचा आफू विस्थापित हुँदाको समयजस्तै स्वस्थ र उत्पादनशील भएको देख्न चाहन्छन् । त्यसका लागि डिजेल, विषादी र मल उपलब्ध गराउन सहयोग आवश्यक रहेको उनले बताए ।
