काठमाडौँ । फिफाको निलम्बनपछि नेपाली फुटबल यतिबेला इतिहासकै कठिन मोडमा उभिएको छ । राष्ट्रिय टोली अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताबाट बाहिरिएको छ, घरेलु प्रतियोगिताहरू अन्योलमा परेका छन् र खेलाडीहरू आफ्नो करिअर जोगाउन विदेशतिर लागिरहेका छन् । नेपाली फुटबल देशभित्र संकटमा भए पनि नेपाली खेलाडीहरूको उपस्थिति भने विदेशी लिगहरूमा विस्तार हुँदै गएको छ । बंगलादेशदेखि भारत, माल्दिभ्स, दक्षिण कोरिया र अन्य देशका क्लबहरूमा नेपाली खेलाडीहरूले व्यावसायिक फुटबल खेलिरहेका छन् । फिफाले अखिल नेपाल फुटबल संघ एन्फामाथि लगाएको निलम्बनका कारण नेपाली फुटबल अहिले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा लगभग शून्य अवस्थामा पुगेको छ । निलम्बनका कारण नेपाली राष्ट्रिय टोली, उमेर समूहका टोली तथा क्लबहरूले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सहभागिता जनाउन नपाउने अवस्था बनेको छ । यसको प्रत्यक्ष असर खेलाडीहरूको करिअरमा परेको छ । राष्ट्रिय टोलीका खेलाडीहरू नियमित अन्तर्राष्ट्रिय खेलबाट वञ्चित भएका छन् भने धेरै खेलाडीले अवसर खोज्दै विदेशी लिग रोज्न थालेका छन् ।
राष्ट्रिय टोलीका कप्तान तथा गोलकिपर किरण चेम्जोङ अहिले बंगलादेश प्रिमियर लिग अन्तर्गत बंगलादेश पुलिस क्लबबाट खेलिरहेका छन् । भारतको आई–लिग, माल्दिभ्स लिग तथा विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय क्लबहरूबाट दक्षिण एसियाको फुटबल बजारमा व्यावसायिक अनुभव बटुलेका किरण नेपाली फुटबलका सबैभन्दा अनुभवी विदेशी खेलाडीमध्ये एक हुन् । उनै किरणको क्लबमा युवा मिडफिल्डर आयुष घलान पनि आबद्ध छन् । आयुषले बंगलादेश पुलिस क्लबबाट आफ्नो विदेशी व्यावसायिक करिअर सुरु गरेका हुन् । नेपाली राष्ट्रिय टोलीका स्टार फरवार्ड अञ्जन विष्ट हाल बंगलादेशको शीर्ष डिभिजन क्लब ब्रोदर्स युनियनसँग आबद्ध छन् । यसअघि उनले भारतको केन्क्रे एफसीबाट आई–लिग पनि खेलिसकेका छन् भने बंगलादेशको फोरटिस एफसीमा समेत अनुबन्धित भएका थिए । नेपालका अनुभवी मिडफिल्डर तथा डिफेन्डर रोहित चन्दले पनि इन्डोनेसियाको शीर्ष क्लब फुटबलमा वर्षौँ बिताएका छन् । पर्सिजा जकार्ता जस्तो ऐतिहासिक क्लबबाट उनले इन्डोनेसियाको शीर्ष डिभिजन लिगा वानमा खेले । रोहित सन् २०१८ मा इन्डोनेसियाली लिगकै सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भएका थिए, जुन उपलब्धि कुनै पनि नेपाली फुटबलरका लागि ऐतिहासिक मानिन्छ । माल्दिभ्सको धिवेही प्रिमियर लिग नेपाली खेलाडीहरूको अर्को प्रमुख गन्तव्य हो । विगतका वर्षहरूमा सुजल श्रेष्ठ, विमल घर्ती मगर, रोहित चन्द, किरण चेम्जोङलगायत धेरै नेपाली खेलाडीहरूले माल्दिभ्सका क्लबहरूबाट खेलिसकेका छन् । नेपालकी सर्वाधिक चर्चित स्ट्राइकर सावित्रा भण्डारी अर्थात् साम्बा अहिले फ्रान्सको शीर्ष महिला फुटबल लिग प्रिमियर लिग अन्तर्गत ईए गुइगांम्प क्लबबाट खेलिरहेकी छन् ।
युरोपमा खेल्ने अर्की नेपाली खेलाडी राष्ट्रिय टोलीकी कप्तान तथा गोलकिपर अञ्जिला तुम्बापो सुब्बा हाल ग्रिसको शीर्ष महिला फुटबल प्रतियोगितामा निस एट्रोमितोउ क्लबबाट खेलिरहेकी छन् । यसैगरी राष्ट्रिय टोलीकी स्ट्राइकर रेखा पौडेल यूएईको अबुधाबी कन्ट्री क्लबबाट खेल्दै आएकी छिन् । पुजा राना, विर्सना चौधरी र सम्झना लावती भुटानको महिला लिगमा ट्रान्सपोर्ट युनाइटेड क्लबमा आबद्ध छन् । पुजा रानाले यसअघि बंगलादेशको महिला लिगसमेत खेलिसकेकी छन् । त्यस्तै गीता राना र समीक्षा घिमिरेले भारतको इन्डियन वुमेन्स लिग तथा बंगलादेशका विभिन्न क्लबबाट विदेशी अनुभव हासिल गरिसकेका छन् । त्यस्तै केही खेलाडीहरू भुटान, बंगलादेश, भारत तथा दक्षिण–पूर्वी एसियाली देशका क्लबहरूसँग पनि जोडिएका छन् । यसैबीच नेपालमा नियमित लिग नहुँदा तथा राष्ट्रिय फुटबल अनिश्चित बन्दा धेरै राष्ट्रिय खेलाडी अस्ट्रेलिया पुगेका छन् । विमल घर्ती मगर, सुजल श्रेष्ठ, अनन्त तामाङ लगायतका खेलाडी अस्ट्रेलियाका विभिन्न राज्य तथा कम्युनिटी लिगमा सक्रिय छन् । यी लिगहरू विश्वस्तरका व्यावसायिक शीर्ष डिभिजन होइनन्, तर खेलाडीहरूले आफ्नो फिटनेस, खेल अनुभव र आम्दानी कायम राख्न त्यस्ता प्रतियोगितालाई विकल्पका रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन् । विशेष गरी युवा खेलाडीहरू भारत, बंगलादेश, भुटान, माल्दिभ्स, यूएई तथा युरोपेली देशहरूलाई नयाँ अवसरका रूपमा हेरिरहेका छन् । विदेशी लिगमा खेलाडी जानु सकारात्मक भए पनि घरेलु फुटबल कमजोर हुनु दीर्घकालीन रूपमा चिन्ताको विषय हो । राष्ट्रिय टोली बलियो बनाउन देशभित्रै प्रतिस्पर्धात्मक लिग, एकेडेमी र फुटबल संरचना आवश्यक हुन्छ ।
फिफा निलम्बन र घरेलु प्रतियोगिताको अनिश्चितताले केही खेलाडी राष्ट्रिय टोलीप्रति निराश बनेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय खेल नहुँदा युवा खेलाडीहरू अध्ययन, रोजगारी वा विदेशी क्लब करिअरतर्फ केन्द्रित हुन थालेका छन् । नेपाली फुटबलको सबैभन्दा ठूलो समस्या अहिले घरेलु लिग प्रणालीको कमजोर अवस्था हो । नियमित ए–डिभिजन लिग, उमेर समूह प्रतियोगिता र क्षेत्रीय प्रतियोगिता नहुँदा नयाँ प्रतिभा उत्पादन प्रक्रिया नै प्रभावित भएको छ । तर सकारात्मक पक्ष के छ भने विदेशी लिगमा खेलिरहेका नेपाली खेलाडीहरूले अझै पनि नेपाली फुटबलको पहिचान जोगाइरहेका छन् । उनीहरूको प्रदर्शनले नेपालमा नयाँ पुस्तालाई प्रेरणा दिइरहेको छ । फिफा निलम्बनका कारण नेपाली फुटबल कठिन अवस्थाबाट गुज्रिरहेको भए पनि नेपाली खेलाडीहरूको प्रतिभा भने सीमाभन्दा बाहिर फैलिइरहेको छ । बंगलादेश, भारत, माल्दिभ्स लगायत अन्य देशका लिगहरूमा नेपाली खेलाडीहरूले आफ्नो क्षमता प्रमाणित गरिरहेका छन् । तर दीर्घकालीन रूपमा नेपाली फुटबललाई जोगाउन एन्फाको संकट समाधान, नियमित घरेलु लिग सञ्चालन र अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता पुनःस्थापना अपरिहार्य देखिएको छ ।
