एजेन्सी । राम्रो रातको निद्रा स्वास्थ्यको लागि धेरै महत्त्वपूर्ण छ, किनभने यसले जीवनलाई आनन्दित र रोगहरूबाट मुक्त बनाउँछ। आजको तनावपूर्ण जीवनमा राम्रो निद्रा दुर्लभ बन्दै गएको छ । वास्तवमा, निद्रा यस्तो जैविक लय हो जसले शरीरलाई स्फूर्ति दिन्छ, साथै अर्को दिनका गतिविधिहरूको लागि ऊर्जा प्रदान गर्दछ। यो सामान्यतया विश्वास गरिन्छ कि निद्रा एक निष्क्रिय प्रक्रिया हो, तर यो होइन। निद्रा एक धेरै सक्रिय प्रक्रिया हो। मस्तिष्कमा धेरै मेटाबोलिज्म हुन्छ।
धेरै अध्ययनबाट यो प्रष्ट भएको छ कि हाम्रो दिमागमा दिनभरको गतिविधिको परिणाम स्वरूप जुन रसायनहरू निस्किन्छन्, त्यसको नराम्रो भाग सुत्ने बेलामा सानो शिरा (जिसलाई जिलिम्फेटिक्स भनिन्छ) मार्फत शरीरबाट बाहिर निस्कन्छ। यो पिसाबको माध्यमबाट मृगौला हुँदै रक्तसञ्चारको माध्यमबाट शरीरबाट बाहिर निस्कन्छ । त्यसैले निद्रा राम्ररी पूरा हुनु आवश्यक छ, किनभने हाम्रो मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्य यसैमा निर्भर हुन्छ।
आजकल काम गर्ने तरिका र सिफ्ट ड्युटी जस्ता कारणले निन्द्रा गडबड हुने गरेको छ । दोस्रो, चिन्ता र डिप्रेसन जस्ता कारणहरू पनि छन्। चिन्तामा ओछ्यानमा गएपछि पनि निद्रा आउँदैन वा धेरै बेरसम्म आउँछ भने डिप्रेसनमा निद्रा सुरुमा आउँछ तर बीचैमा टुट्छ । राति निन्द्रा पूरा भएन भने दिउँसो काम गर्दा वा ड्राइभिङ गर्दा वा अध्ययन गर्दा निदाउनुहोस्। खराब मानसिक स्वास्थ्यले पनि कम निन्द्रा निम्त्याउँछ। राम्ररी निन्द्रा नलाग्नेमा मानसिक रोग बढी हुन्छ । यो द्वि–दिशात्मक प्रक्रिया हो।
धेरै रोगहरुको कारण
अनिद्रा
माइग्रेनका बिरामीलाई निन्द्रा नलाग्ने समस्यामा सुत्न नपाउने । निद्रा नपुग्नु भनेको निद्रा नलाग्ने समस्याको कारण बन्ने गर्छ । कतिपय औषधिको सेवनले पनि निन्द्रा बिग्रन्छ । श्वासप्रश्वासको समस्याका कारण मुटु रोगीलाई राती धेरै बेर जाग्राम बस्नु परेमा श्वासप्रश्वासमा समस्या भएको व्यक्ति पनि बेलाबेलामा ब्यूँझन्छ । त्यसैगरी मोटो वा मदिरा सेवन गर्नेहरूमा पनि निद्राको समस्या देखिन्छ।
अत्यधिक निद्रा
यसलाई हाइपरसोम्निया भनिन्छ, जसमा सधैं निद्रा लाग्छ। रातभर सुत्दा पनि दिनभर निद्रा लाग्छ। नार्कोलेप्सी नामक आनुवंशिक रोग पनि छ । यस्तो अवस्थामा बिरामीलाई निद्रा लाग्ने गर्छ । गाडी चलाउँदा वा बोल्दा पनि निन्द्रा लाग्छ ।
निद्रा गडबड
यसलाई प्यारासोम्निया भनिन्छ, जसमा मानिसहरु सुत्ने बेला हात खुट्टा हल्लाउने, एक्कासी चर्को आवाज निकाल्ने र निद्रामा बस्ने जस्ता कार्यहरु गर्छन् । सुतेको बेला अचानक डर लाग्नु वा दाँत किट्नु । उनीहरूलाई निद्रामा यस्तो समस्या हुन सक्छ, तर तिनीहरू दिनको समयमा पूर्ण रूपमा ठीक हुन्छन्। पर्याप्त निद्रा नपुग्दा पछि थप समस्या हुन सक्छ।
घुर्ने समस्या
कतिपय मानिस सुत्ने बेलामा घुर्ने गर्छन् । रातमा धेरै पटक उसको निन्द्रा टुट्छ, तर थाहा हुँदैन । यसको लागि एक परीक्षण गर्नु आवश्यक हुन्छ । मेसिन जडान गरेर रातारात निद्रा जाँच गरिन्छ। परीक्षणबाट मस्तिष्कमा कसरी तरंगहरू निस्किरहेका छन् र शरीरमा कति अक्सिजन उत्पादन भइरहेको छ भन्ने देख्छौँ। निद्राको समस्यालाई बेवास्ता गर्दा रक्तचाप, मुटु रोग जस्ता रोगको जोखिम बढ्छ ।
राम्रो निद्राको लागि के गर्ने
जब तपाईं सुत्न जानुहुन्छ, तपाईंको कोठा अँध्यारो हुन्छ।
वरपर टिभी, मोबाइल वा अन्य ग्याजेटहरू हुनु हुँदैन।
खुकुलो र आरामदायी लुगा लगाएर मात्र सुत्नुहोस्।
शान्त ठाउँमा सुत्नुहोस्, वरिपरि कुनै आवाज छैन।
सुतिरहेको बेला मोबाइल चेक नगर्नुहोस् वा व्हाट्सएप वा चलचित्र नहेर्नुहोस्। यसले निद्रामा बाधा पु¥याउँछ।
निद्रा चक्र
सुत्ने समय सेट गर्नुहोस्। कुनै दिन तपाईं १० बजे सुत्दै हुनुहुन्छ, र कुनै दिन तपाईं १२ बजे–एक बजे सुत्दै हुनुहुन्छ। यसले निद्रा चक्रमा बाधा पु¥याउँछ।
निद्राको चक्रले मस्तिष्कलाई नियन्त्रण गर्छ। जब यो अनियमित हुन्छ, मस्तिष्क कार्य पनि प्रभावित हुनेछ।
निद्राको औषधिबाट बच्नुहोस्
निद्रा लाग्ने औषधिहरू त्याग्नुपर्छ।
निद्रा लाग्ने औषधि खाँदा बानी बन्छ ।
कुनै पनि औषधि सेवन गर्नुअघि चिकित्सकको सल्लाह आवश्यक हुन्छ ।
कति घण्टा सुत्न आवश्यक छ
हरेक मानिसको सुत्ने समय फरकफरक हुन्छ । वयस्कका लागि ६ देखि ८ घण्टा सुत्नु पर्याप्त हुन्छ । उमेर बढ्दै जाँदा निद्राको अवधिमा प्राकृतिक कमी र निद्राको गुणस्तर कम हुन्छ। बुढ्यौली संगै मधुमेह, प्रोस्टेट जस्ता समस्याहरु आउने गर्दछ, जसका कारण राति धेरै पटक पिसाब फेर्नुपर्ने हुन्छ । शरीरमा आइरनको कमी हुँदा महिलामा निद्रा कम हुन्छ । यदि अचानक सुत्ने घण्टा घट्यो वा धेरै सुत्न थाल्यो भने अवश्य चिकित्सकको सल्लाह लिनुहोस्।
