विश्व हेपाटाइटिसविरुद्धको दिवस
काठमाडौं, १२ साउन । हेपाटाइटिस मूलतः कलेजोको रोग हो, जुन भाइरल संक्रमणको कारणले हुन्छ। यो रोगमा कलेजो सुन्निने गर्छ । हेपाटाइटिसमा ए, बी, सी, डी र ई गरी ५ प्रकारका भाइरस हुन्छन्। यी पाँच भाइरसलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ, किनभने यिनीहरूको कारणले गर्दा हेपाटाइटिस महामारीको रूपमा बन्दै गएको छ र यसबाट मृत्यु हुनेको संख्या पनि वर्षेनी बढिरहेको छ । हेपाटाइटिस प्रकार बी र सीले लाखौं मानिसहरूमा दीर्घकालीन रोग निम्त्याउँदैछ किनभने यसले कलेजो सिरोसिस र क्यान्सर निम्त्याउँछ। हेपाटाइटिसबारे जनचेतना जगाएर बच्चालाई जन्मेपछि खोप दिएर हेपाटाइटिसबाट बच्न सकिन्छ ।
हेपाटाइटिसका प्रकार
हेपाटाइटिस भाइरल इन्फेक्सनको कारणले हुन्छ जसलाई भाइरसका आधारमा ५ प्रकारमा विभाजन गरिएको छ । यी ५ प्रकार विश्वभरका मानिसको चिन्ताको विषय बनेका छन् ।
हेपाटाइटिस ए – डब्लुएचओका अनुसार हरेक वर्ष १४ लाख मानिस यस रोगबाट पीडित छन् । यो दूषित खानेकुरा र दूषित पानीको सेवनले हुन्छ।
हेपाटाइटिस बी संक्रमित रगत र वीर्य र अन्य तरल पदार्थको सम्पर्कबाट सर्छ।
हेपाटाइटिस सी – यो हेपाटाइटिस सी भाइरस (ज्ऋख्) को कारणले हुन्छ। यो रगत र संक्रमित इंजेक्शन को प्रयोग को कारण हो।
हेपाटाइटिस डी – यो हेपाटाइटिस डी भाइरस (ज्म्ख्) को कारणले हुन्छ। पहिले नै ज्द्यख् भाइरसबाट संक्रमित व्यक्तिहरू यो भाइरसबाट संक्रमित हुन्छन्। ज्म्ख् र ज्द्यख् दुवै सँगै भएमा अवस्था झन् खराब हुन्छ।
हेपाटाइटिस ई – यो हेपाटाइटिस ई भाइरस (ज्भ्ख्) को कारणले हुन्छ। विश्वका अधिकांश देशमा हेपाटाइटिस संक्रमणको कारण यही हो । यो विषाक्त पानी र खानाका कारण बढी हुन्छ।
यसका साथै हेपाटाइटिसलाई गम्भीरताका आधारमा पनि पहिचान गरिन्छ ।
एक्युट हेपाटाइटिस– कलेजोमा एक्कासी सूजन हुनु जसको लक्षण छ महिनासम्म रहन्छ र बिरामी बिस्तारै निको हुन थाल्छ। तीव्र हेपाटाइटिस सामान्यतया ज्ब्ख् संक्रमणको कारणले हुन्छ।
क्रोनिक हेपाटाइटिस – क्रोनिक ज्ऋख् संक्रमणले विश्वभर ज्ञघ–ज्ञछण् मिलियन मानिसहरूलाई असर गर्छ। कलेजोको क्यान्सर र कलेजोको रोगका कारण धेरै मानिसको मृत्यु हुने गरेको छ । एचआइभी सङ्क्रमित बिरामीको प्रतिरक्षा प्रणाली पनि नराम्ररी प्रभावित हुन्छ।
हेपाटाइटिसको कारण
हेपाटाइटिस कलेजो सुन्निने रोग हो। यो भाइरल संक्रमणका कारण ज्यान पनि खतरामा पर्न सक्छ, जसको अर्थ हेपाटाइटिस घातक संक्रमण हो। यसका धेरै कारणहरू हुन सक्छन् ।
-भाइरल इन्फेक्सनः विशेष गरी हेपाटाइटिस ए, हेपाटाइटिस बी र हेपाटाइटिस सी भाइरल इन्फेक्सनको कारणले हुन्छ।
-स्वतः प्रतिरक्षा अवस्थाः अक्सर, शरीरको प्रतिरक्षा कोशिकाहरूले कलेजो कोशिकाहरूलाई क्षति भएको पत्ता लगाउँछन्।
-अल्कोहल पिउनालेः अल्कोहल हाम्रो कलेजोबाट सीधै मेटाबोलिज हुन्छ, जसका कारण यो शरीरका अन्य भागहरूमा पनि संचार गर्न थाल्छ। तसर्थ, जब कसैले धेरै मदिरा सेवन गर्छ, उसलाई हेपाटाइटिसको जोखिम बढ्छ।
-औषधिको साइड इफेक्टः यो पनि हेपाटाइटिसको कारण हो। कतिपय औषधिहरूको अत्याधिक सेवनले कलेजोको कोशिकाहरू सुन्निने र हेपाटाइटिसको जोखिम बढाउन सक्छ।
हेपाटाइटिसका लक्षणहरू
तीव्र हेपाटाइटिसको सुरुमा, त्यहाँ कुनै धेरै स्पष्ट लक्षणहरू छैनन्। यद्यपि, संक्रामक र पुरानो हेपाटाइटिसमा, यी समस्याहरू लक्षणहरूको रूपमा स्पष्ट रूपमा देखिन्छन् ।
जन्डिस
मूत्र रंग परिवर्तन
चरम थकान
उल्टी वा वाकवाकी
पेट दुख्ने र फुल्ने
चिलाउने
भूखको हानि
अचानक वजन घटाने
हेपाटाइटिस को निदान के हो?
चिकित्सकहरूले लक्षण र अवस्थाको गम्भीरताका आधारमा हेपाटाइटिसको निदान गर्छन्। कलेजो सुन्निने, छाला पहेँलो हुनु, पेटमा तरल पदार्थ आउनु आदिलाई शारीरिक परीक्षण भनिन्छ। यसका लागि यी परीक्षणहरू गर्न सल्लाह दिइन्छ–
पेटको अल्ट्रासाउन्ड
कलेजो कार्य परीक्षण
रक्त मार्कर परीक्षण
कलेजो बायोप्सी
हेपाटाइटिस को उपचार
तीव्र हेपाटाइटिस केही हप्तामा कम हुन थाल्छ र बिरामीले आराम पाउन थाल्छ। जबकि, क्रोनिक हेपाटाइटिसमा औषधि चाहिन्छ। कलेजो फेल भएमा कलेजो प्रत्यारोपण पनि एक विकल्प हो।
हेपाटाइटिसमा आहार कस्तो हुनुपर्छ ?
स्वस्थ आहारको मद्दतले हेपाटाइटिसको समस्यालाई व्यवस्थापन गर्न सजिलो हुन्छ। यद्यपि, अवस्थाको गम्भीरता र कलेजोको सूजनमा निर्भर गर्दै, आहार निर्धारित गरिएको छ। यसका साथै खानपानसँग सम्बन्धित यी कुराको ख्याल गर्नाले पनि फाइदा हुन्छ । ,
-काउली, ब्रोकाउली, सिमी, स्याउ, एभोकाडो आफ्नो आहारमा समावेश गर्नुहोस्।
-आफ्नो आहारमा प्याज र लसुन जस्ता परम्परागत मसलाहरू थप्नुहोस्।
-प्रशस्त पानी पिउनुहोस्, ताजा फलफूलको जुस पिउनुहोस्।
-रक्सीको सेवन घटाउनुहोस्, गहुँको सेवन कम गर्नुहोस्।
-जंक फूड, सेतो पिठोबाट बनेको खानेकुरा, प्रशोधित खाना र मीठो चीजको उपभोग नगर्नुहोस्।
-खाना चपाएर खाने । यसो गर्दा खाना पचाउन सजिलो हुन्छ।
-एक भारी खानाको सट्टा, कम मात्रामा 4–6 पटक खानुहोस्।
हेपाटाइटिस विरुद्ध रोकथाम उपायहरू
हेपाटाइटिस बी र सी भाइरसको संक्रमण फैलिन नदिन प्रयास गरेर रोकथाम गर्न सकिन्छ। यसबाहेक बालबालिकालाई हेपाटाइटिसबाट सुरक्षित राख्नका लागि खोप दिन सकिन्छ । सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड प्रिभेन्सन का अनुसार १८ वर्ष र सोभन्दा माथिका वयस्कहरूलाई ६–१२ महिनामा ३ डोज दिइनुपर्छ। यसरी उनीहरूले हेपाटाइटिसबाट पूर्ण सुरक्षा पाउनेछन्। यी कुरामा पनि ध्यान दिनुहोस्–
-आफ्नो रेजर, टूथब्रस र सुई कसैसँग पनि सेयर नगर्नुहोस्, यसले संक्रमणको जोखिमलाई केही हदसम्म कम गर्न सक्छ।
-ट्याटु बनाउँदा सुरक्षित उपकरण प्रयोग गर्न निश्चित गर्नुहोस्।
-कान छेड्दा, उपकरण सुरक्षित र संक्रमण मुक्त छ भनेर ध्यान राख्नुहोस्।
-सुरक्षित सेक्स
