-सुर्जन बाेहरा
नेपालको संविधानले राज्यका विभिन्न निकायमा निश्चित प्रतिशतको आधारमा महिलाको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरेपनि प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा प्रत्यक्ष निर्वाचित महलिाको संख्या न्यून देखिएको छ । राजनीतिक दलहरूले महिलालाई समानुपातिक प्रणालीमा मात्रै सीमित गर्ने प्रवृत्ति देखिएको छ ।

यस पटकका प्रतिनिधि सभाको प्रत्यक्षतर्फको निर्वाचनमा महिलाको सहभागिता न्यून देखिएको छ । संविधानमा गरिएको व्यवस्था अनुसार महिलाको प्रतिनिधित्व ३३ प्रतिशत हुनुपर्ने हो । तर प्रत्यक्ष निर्वाचनमा कुनैपनि दलबाट महिलाको प्रतिनिधित्व पूरा हुन सकेको देखिएन । सामाजिक सोच, आर्थिक स्रोतको अभाव, राजनीतिक दलभित्रको शक्ति संरचना तथा अवसरको असमान वितरणजस्ता कारणले महिलाहरू प्रत्यक्ष निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्न कठिनाइ भोगिरहेका हुन्छन् । यद्यपी, पछिल्लो समय युवापुस्ताका महिलाहरू राजनीतिमा सक्रिय हुन थालेका छन् । विभिन्न अभियान, नागरिक आन्दोलन तथा स्थानीय तहमा नेतृत्व गर्दै महिलाले आफ्नो क्षमता प्रमाणित गरिरहेका छन् ।

फागुन २१ गते भएको प्रतिनिधि सभाको प्रत्यक्षतर्फको निर्वाचनमा महिला सहभागिता करिव ११ प्रतिशत मात्रै देखिएको छ । निर्वाचन आयोगले सार्वजनिक गरेको तथ्याङमा प्रत्यक्षतर्फका १६५ क्षेत्रमा कुल उम्मेदवार तीन हजार चार सय ८९ रहेका थिए । तर त्यसमा तीन सय ९६ मात्रै महिलाको उम्मेदवारी परेको थियो । स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिने महिलाको संख्या एक सय ६० रहेको छ । अर्थात् प्रत्यक्ष निर्वाचनतर्फ करिब ११.३४ प्रतिशत मात्रै महिला उम्मेदवार रहेका थिए र त्यसमा पनि दलहरूको तर्फबाट उठ्ने महिलाको संख्या १०.२३ प्रतिशत छ ।

प्रत्यक्षतर्फबाट १४ जना महिला निर्वाचित भएका छन् । तीमध्ये राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट १३ र नेपाली काँग्रेसले एक सिट जितेको छ । पहिलो दल बनेको रास्वपाले १७ जना महिला उम्मेदवार बनाएको थियो । ११ जना महिला उम्मेदवार बनाएको नेपाली काँग्रेसबाट दैलेख–१ बाट बासना थापा मात्रै निर्वाचित भइन् भने १० जना उम्मेदवार पराजित भए । अन्य दलबाट भने कुनै पनि महिलाले जित हासिल गर्न सकेनन् ।

निर्वाचन आयोगका अनुसार मतदाताको संख्या एक करोड ८९ लाख तीन हजार ६ सय ८९ छ र तीमध्ये महिला मतदाताको संख्या ९२ लाख ४० हजार एक सय ३१ रहेको छ । जनसांखिक अनुपातको तुलनामा उम्मेदवारीमा देखिएको महिलाको न्यून उपस्थितिलाई विभिन्न दलका महिला राजनीतिकर्मीहरूले निराशाजनक मानेका छन्। यसअघिको प्रतिनिधिसभामा प्रत्यक्षतर्फ १६५ सिटका लागि २२५ महिलाले उम्मेदवारी दिएका थिए । त्यो भनेको उम्मेदवारी दिएका दुई हजार चार सय १२ जनामध्ये ९.३ प्रतिशत थियो ।

नेतृत्व, प्रतिनिधित्व र लोकतान्त्रिक रूपान्तरण लोकतन्त्रको सार आवधिक निर्वाचन र सरकार गठन मात्र होइन । यसको वास्तविक शक्ति नेतृत्वको प्रकृति, प्रतिनिधित्वको समावेशिता र सामाजिक–राजनीतिक रूपान्तरणको दिशामा देखिने परिवर्तनमा निहित हुन्छ । इतिहासले देखाएको छ कि जहाँ नेतृत्व केही सीमित वर्ग, जाति वा लिंगमा केन्द्रित रहन्छ, त्यहाँ लोकतन्त्र औपचारिक त रहन्छ तर जनजीवनमा यसको प्रभाव कमजोर हुन्छ । नेपालको सन्दर्भमा लामो समयसम्म राज्यसत्ता, नीति निर्माण र निर्णय–प्रक्रिया पुरुषप्रधान, केन्द्रीकृत र वर्गीय रूपमा सीमित रह्यो ।

यद्यपि जनसंख्याको आधाभन्दा बढी हिस्सा महिलाको भए पनि उनीहरू नेतृत्व र प्रतिनिधित्वका संरचनाबाट बाहिरै रहन बाध्य थिए । हालै भएको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा पनि लैंगिक समानता देखिएको छैन ।

देशको हरेक राजनीतिक परिवर्तनमा महिलाको भूमिका रहने गरेको छ, तर परिवर्तनपछिको राज्यको अंगहरुमा महिलाको सहभागिता भने न्यून देखिने गरेको छ ।

पछिल्लो समय हरेक क्षेत्रमा महिलाको सहभागिता र भूमिका बढदै गएको छ । तर राष्ट्रिय राजनीति र राजनीतिक दलहरुमा भने उनीहरुको भूमिका न्यून देखिएको छ । राजनीति तथा राज्यका हरेक अङ्गमा महिलाको सहभागिता ५० प्रतिशत पुर्याउनु पर्ने आजको आवश्यकता हो ।

काठमाडाैं । गत भदौ २३ र २४ गते भएको ‘जेन जी’ प्रदर्शनबारे जाँचबुझ गर्न गठित गौरीबहादुर कार्की नेतृत्वको आयोगको प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्न माग गर्दै काठमाडौंको माईतीघर मण्डलामा शान्तिपूर्ण प्रदर्शन भएको छ ।

प्रदर्शनकारी युवाहरूले ‘प्रतिवेदन खै ?’, ‘सत्यतथ्य बाहिर ल्याऊ’, र ‘जेन जी को आवाज सुन’ जस्ता नारा लेखिएका प्लेकार्ड बोकेका थिए । उनीहरूले सरकारले घटनाको छानबिन गर्न आयोग गठन गरे पनि लामो समयसम्म प्रतिवेदन लुकाएर राखेको भन्दै आक्रोश व्यक्त गरेका छन् । उनीहरुले माईतीघर मण्डलामा आँखामा कालोपट्टी बाँधेर विरोध जनाएका छन् ।

भदौ २३ र २४ गते युवाहरू (जेन–जी) ले विभिन्न माग राख्दै गरेको प्रदर्शनमा प्रहरीको हस्तक्षेप र झडप भएपछि सरकारले पूर्वन्यायाधीश गौरीबहादुर कार्कीको संयोजकत्वमा एक जाँचबुझ आयोग गठन गरेको थियो । आयोगले आफ्नो प्रतिवेदन सरकारलाई बुझाए पनि प्रतिवेदन सार्वजनिक नहुँदा आम नागरिक र प्रदर्शनकारी युवाहरूमा असन्तुष्टि बढेको छ । प्रदर्शनकारीहरूले प्रतिवेदन तत्काल सार्वजनिक गरी दोषीउपर कारबाही र युवाहरूका जायज माग सम्बोधन गर्न सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका छन् ।

काठमाडौं। राजनीतिक दलहरूले प्रतिनिधि सभामा प्रतिनिधित्व गर्ने समानुपातिक सदस्यको सूची निर्वाचन आयोगमा बुझाएका छन् । प्राप्त सूचीमाथि निर्वाचन आयोगले रुजु गर्ने प्रक्रिया सुरु गरेको छ ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा), नेपाली कांग्रेस, नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा), श्रम संस्कृति पार्टीले आइतबार आयोगसमक्ष समानुपातिक सदस्यको सूचि बुझाएका हुन् । रास्वपाले प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा समानुपातिकतर्फ ४८ महिला र नौ जना पुरुष गरी ५७ जना उम्मेदवारको नामावली निर्वाचन आयोगमा सिफारिस गरेको छ ।

आइतबार बसेको रास्वपा केन्द्रीय सचिवालय बैठकले सिफारिस गरेको नामावली निर्वाचन आयोगले प्रमाणीकरण नगर्दासम्म सार्वजनिक नगर्ने निर्णय गरेको छ । रास्वपाका प्रवक्ता मनिष झाका अनुसार सचिवालय बैठकले खसआर्यतर्फ १७, जनजाति १६, दलित आठ, मुस्लिम तीन, मधेशी नौ, थारू चार जना गरी ५७ जनाको नाम आयोगमा बुझाउने निर्णय गरेको हो ।

निर्वाचन आयोगले समानुपातिक उम्मेदवार सिफारिस गर्न दललाई आइतबारसम्मको समय दिएको थियो । जस अनुसार रास्वपाको केन्द्रीय कार्यालयले जिम्मेवारी तोकेका केही कर्मचारी र पार्टीका सचिवालय सदस्यको नेतृत्वमा निर्वाचन आयोगमा पुगी समानुपातिक नामावली बुझाएको हो । रास्वपाले आयोगमा बुझाएको सूची रुजु नभएसम्म सूचीमा समावेश भएका सदस्यको नाम सार्वजनिक नगर्ने जनाएको छ । पार्टीका प्रवक्ता मनिष झाले भन्नुभयो, “राजनीतिक र कानुनी प्रक्रिया अन्तर्गत जबसम्म निर्वाचन आयोगले सो नाम भेरिफाई गरी प्रमाणित गर्दैन, तबसम्म त्यसलाई हामीले हाम्रोतर्फबाट प्रस्तावित मात्रै मान्न सकिने भएकाले हामी नामहरू निर्वाचन आयोगतर्फबाट नै सार्वजनिक होस् भनेर त्यतिन्जेलसम्म कुर्ने छौँ ।”

पार्टी सभापति रवि लामिछाने अस्वस्थ भएका कारण समानुपातिक सांसदहरूको सूची टुङ्गो लगाउन रास्वपाको सचिवालय बैठक भर्चुअल रूपमा बसेको थियो । हाल स्वास्थ्य लाभ गरिरहनुभएका लामिछाने उपसभापतिद्वय डिपी अर्याल र डा. स्वर्णिम वाग्ले तथा नेताहरू शिशिर खनाल, मनिष झा, सोबिता गौतम, हरि ढकाल, गणेश कार्कीलगायतका नेता बैठकमा सहभागी हुनुभएको थियो । प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा प्रत्यक्ष र समानुपातिक सांसदको शपथ तथा प्रमाणपत्र वितरणलगायतका काम पूरा गरी आगामी साताभित्र सरकार गठनको प्रक्रिया अघि बढाउने तयारी भइरहेको रास्वपाले जनाएको छ ।

यस्तै नेपाली कांग्रेसले प्रतिनिधि सभाको समानुपातिकतर्फको सूची निर्वाचन आयोगलाई बुझाएको छ । सानेपामा आइतबार सम्पन्न कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसम्पादन समिति बैठकको निर्णय अनुसार समानुपातिकको बन्दसूची अनुसार उम्मेदवारको नामावली सिफारिस गरिएको हो । प्रवक्ता देवराज चालिसेले समानुपातिक बन्दसूचीमा रहेका उम्मेदवारमध्ये दलले प्राप्त गरेको सिट सङ्ख्याका आधारमा प्रतिनिधि सभा सदस्य छनोट गरी निर्वाचन आयोगमा पठाइएको बताउनुभयो । कांग्रेसले समानुपातिकतर्फ २० सदस्य प्राप्त गरेको छ । बैठकले बन्दसूचीमा रहेको समावेशी समूह अन्तर्गत आदिवासी जनजाति समूहमा छ जना, खसआर्य समूहमा छ जना, थारूमा एक जना, मधेशीमा तीन जना, दलितमा तीन जना र मुस्लिममा एक जनाको नाम छनोट गरेको छ ।

कांग्रेसले एक महिलासहित १८ वटा क्षेत्रमा प्रत्यक्षतर्फ जितेको छ । उहाँले समावेशी प्रणाली अनुसार १५ महिलासहित २० जना सिफारिस गरिएको बताउनुभयो । बैठकमा सहमहामन्त्री बहादुरसिंह लामा, कर्णबहादुर बुढा, योगेन्द्र चौधरी, उदयशमशेर राणा र प्रकाश रसाइली स्नेही, प्रवक्ता देवराज चालिसे, सदस्य ओमकारप्रसाद श्रेष्ठ, अमृत अर्याल, डा. गोपाल दहित, राजेन्द्रकुमार केसीले बोल्नुभयो ।

नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) ले निर्वाचन आयोगमा आइतबार नौ जना समानुपातिक सदस्यको नाम बुझाएको छ । पार्टी कार्यालय सचिव डोरप्रसाद उपाध्यायका अनुसार खसआर्यबाट प्रमेश हमाल, बलावती शर्मा, आदिवासी जनजातिबाट पर्शुराम तामाङ र भीमकुमारी बुढा, अपाङ्गता भएकाबाट प्रेम बयक, मधेशीबाट जोगकुमार वरवरिया यादव, दलितबाट पार्वती विक र गणेश विश्वकर्मा र थारूबाट निशा चौधरीको नाम बुझाइएको छ । यसै गरी नेकपा (एमाले) ले र श्रम संस्कृति पार्टीले यसअघि नै सूची बुझाइसकेको छ । आयोगले थाल्यो रुजु प्रक्रिया

गत फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा तीन प्रतिशत ‘थ्रेसहोल्ड’ कटाएका छ दलले समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीतर्फ पेस गरेका ११० निर्वाचित उम्मेदवारको नाममा निर्वाचन आयोगले ‘क्लस्टर’ अनुसार रुजु प्रक्रिया अघि बढाएको छ । निर्वाचनमा समानुपातिकतर्फ एक करोड १२ लाख ८० हजार ६१७ मत खसेको थियो ।

जसमा एक करोड आठ लाख ३५ हजार २५ मत सदर भएको थियो । सदर मतमध्ये सबैभन्दा धेरै मत प्राप्त गर्ने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले क्लस्टर अनुसार ५७ सांसदको सूची पेस गरेको छ । यसै गरी कांग्रेसले २०, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) ले १६, नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) ले नौ, श्रम संस्कृति पार्टी र राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) ले चार/चार उम्मेदवारको सूची क्लस्टर मिलाएर आइतबार पेस गरेको थियो । क्लस्टर अनुसार सूची मिले नमिलेको रुजु प्रक्रिया अघि बढाइएको आयोगका सहायक प्रवक्ता कुलबहादुर जिसीले जानकारी दिनुभयो । दलहरूले क्लस्टर अनुसार बुझाएको निर्वाचित हुने उम्मेदवारको सूचीमा त्रटि नभए सोमबार नै निर्वाचितको सूची सार्वजनिक गरिने प्रवक्ता जिसीले बताउनुभयो । दलहरूले क्लस्टर अनुसार बुझाएको सूचीमा केही त्रुटि भई सच्याउनुपर्ने अवस्थामा तीन दिनसम्म समय लाग्न सक्ने छ ।

काठमाडाैं । सरकारले गृहमन्त्री ओमप्रकाश अर्याललाई राष्ट्रिय सभा सदस्यको रिक्त पदमा मनोनयन गर्न सिफारिस गरेको छ । प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवास बालुटारमा बसेको मन्त्रिपरिषद्को बैठकले अर्याललाई राष्ट्रपतिबाट मनोनीत गर्ने एक सदस्यमा मनोनयनका राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलसमक्ष सिफारिस गरेको हो ।

बैठकपछि सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै सरकारका प्रवक्ता समेत रहनुभएका अर्यालले सो जानकारी गराउनुभयो । उहाँका अनुसार बैठकले जेन–जी आन्दोलनका क्रममा भएको दमन तथा विध्वंश छानबिन गर्न गठित जाँचबुझ आयोगको प्रतिवेदन समेत ग्रहण गर्ने निर्णय गरेको छ ।

उहाँले जलवायु कार्य गर्नको लागि हरित जलवायु कोषबाट संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रममार्फत प्राप्त हुने दुई करोड ४२ लाख ६७ हजार चार सय २७ अमेरिकी डलर बराबरको अनुदान सहायता स्वीकार गर्ने निर्णय भएको पनि जानकारी दिनुभयो ।

काठमाडाैं । राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)ले पनि समानुपातिकतर्फका पार्टीका सांसदहरुको नामावली टुंगो लगाएको छ ।
काठमाडौंको धुम्बाराहीस्थित पार्टी कार्यालयमा बसेको केन्द्रीय कार्य सम्पादन समितिको बैठकले पार्टीले पाउने चार जना समानुपातिकतर्फका सांसदहरु टुंगो लगाएको हो ।

निर्वाचन आयोगमा नामावली पठाएपछि मात्रै सार्वजनिक गर्नेगरी प्रतिनिधि सभामा समानुपातिकतर्फको सांसदहरु टुंगो लगाइएको पार्टीका अध्यक्ष राजेन्द्र लिङदेनले बताउनुभयो । त्यसैगरी बैठकले मधेस प्रदेशमा पनि रिक्त रहेको प्रदेश सभा सदस्य नियुक्ति गर्नका लागि एक जनाको नाम सिफारिस गरेको छ ।

प्रतिनिधि सभा सदस्यमा प्रत्यक्षतर्फबाट निर्वाचन हुने पार्टीका नेता ज्ञानबहादुर शाहीलाई बधाई दिँदै पार्टीको पक्षमा मतदान गर्नुहुने सबै मतदाताहरुलाई धन्यवाद दिइएको राप्रपाले जनाएको छ ।

काठमाडाैं । नेपाली काँग्रेसले समानुपातिकतर्फको २० जना सांसदको नाम टुंग्याएको छ ।  काँग्रेस पार्टी कार्यलय सानेपामा बसेको कार्यसम्पादन समितिको बैठकले सांसदहरुको नाम टुंग्याएको हो ।

काँग्रेसले समानुपातिकमा प्राप्त गरेको २० सिटमध्ये १५ जना महिलाको अनिवार्य सहभागिता हुनुपर्नेछ । सोही अनुसार सांसदहरु छानेको काँग्रेसका प्रवक्ता देवराज चालिसेले जानकारी दिनुभयो । उहाँले संघीय संसदमा ३३ प्रतिशत महिला अनिवार्य सुनिश्चित हुनुपर्ने भएकोले २० सिटमध्ये १५ जना महिला अनिवार्य रहेको बताउनुभयो । उहाँले विभिन्न कलष्टर मिलाएर समानुपातिक सांसद छानेको र आईतवार नै निर्वाचन आयोगमा बुझाइने जानकारी दिनुभयो ।

उहाँका अनुसार आदिवासी जनजातीबाट ६, खसआर्यबाट ६, थारु, दलित, मधेसी, मुस्लिम र पिछडिएको क्षेत्र बाँकी मिलाएर कुल ५ जना महिला चयन गरिएको छ । १५ जना अनिवार्य महिला र बाँकी सबै समावेशी गरेर सांसद चयन गरिएको उहाँले जनाकारी दिनुभयो । उहाँले पार्टीले पठाएको नामलाई निर्वाचन आयोगले रुजु गरेर सार्वजानिक गर्ने बताउनुभयो ।

उहाँले निर्वाचनको समिक्षाको लागी केही दिन भित्रै केन्द्रिय कार्य समितिको बैठक बोलाउने जानकारी दिनुभयो ।

काठमाडाैं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी(रास्वपा)ले संसदीय दलको नेता छान्न केही समय लाग्ने बताएको छ । आइतबार बसेको पार्टीको सचिवालय बैठकपछि सञ्चारकर्मीहरुसँग कुरा गर्दै पार्टी प्रवक्ता मनिष झाले संसदीय दलको नेता छान्न केही समय लाग्ने जानकारी दिनुभएको हो ।

उहाँले पार्टी सभापति रवी लामिछाने अस्वस्थ रहेकाले संसदीय दलको नेता छान्ने प्रक्रियामा केही ढिलाई भएको बताउनुभयो । उहाँले संसदीय दलको नेता बालेन्द्र साह नै हुने जानकारी दिनुभयो । पूर्वसहमति र प्रतिवद्धताबाट दायाँबायाँ नहुने उहाँको भनाइ छ ।

उहाँले संसदीय दलको नेता छान्ने प्रक्रियाको लागि केन्द्रीय समितिको बैठक नै बस्नुपर्ने बताउनुभयो । दलको नेता छान्न आन्तरिक र अनौपचारिक रुपमा भने छलफल भइरहेको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।

उहाँले दलको नेता चयनमा कुनै आशंका नगर्न पनि आग्रह गर्नुभयो । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले पार्टीका वरिष्ट नेता साहलाई प्रधानमन्त्रीको उम्मेद्वार बनाउने सहमति गरेर पार्टीमा भित्र्याएको थियो । उक्त सहमति कार्यन्वयन गर्ने प्रवक्ता झाको भनाइ छ ।

काठमाडाैं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी(रास्वपा)ले समानुपातिकतर्फको ५७ जना सांसदको नाम टुंग्याएको छ । आइतबार बसेको पार्टीको सचिवालय बैठकले समानुपातिक सांसदको नाम टुंग्याएको हो ।

बैठकले ५७ जना सांसदको नाम टुंग्याएर आईतवार नै निर्वाचन आयोगमा नामावली बुझाउने निर्णय गरेको रास्वपाका प्रवक्ता मनिष झाले जानकारी दिनुभयो । उहाँका अनुसार ४८ जना महिला र ९ जना पुरुषलाई समानुपातिकतर्फबाट सांसद बनाइनेछ । जसअन्तर्गत खसआर्यमा १७ जना, जनजाती १६ जना, दलित ८ जना, मुस्लिम ३ जना, मधेसी ९ जना, थारु ५ जना गरी ५७ जना रहेका छन् । उहाँले पार्टीले निर्वाचन आयोगमा बुझाएका नामवली भने तत्काल सार्वजानिक नगर्ने जानकारी दिनुभयो ।

निर्वाचन आयोगमा नामावली बुझाएपछि आयोगले रुजु गर्ने र ठीक भएका नामावलीहरु आयोगले नै सार्वजानिक गर्ने उहाँको भनाई छ । पार्टीले सिफारिस गरेका नामहरु राजनीतिक र कानुनी प्रक्रिया अनुसार आयोगले स्वीकृत नगरेसम्म त्यसलाई प्रस्तावित मात्र मान्न सकिने भएकोले तत्काल नामावली सार्वजानिक नगरेको उहाँले बताउनुभयो ।

बैठकले निर्वाचन सम्पन्न गरेकोमा सरकार, प्रहरी, निर्वाचनमा खटिएका सम्पूर्ण कर्मचारीलाई धन्यावाद दिने निर्णय पनि गरेको उहाँले बताउनु भयो । बैठकले अस्वस्थ रहेका पार्टी सभापति रवी लामिछाने लगायतका नेताहरुको स्वास्थ्यलाभको कामना गर्ने निणय पनि गरेको छ ।